Τετάρτη, 23 Απριλίου 2014

Ελληνόφωνα χωριά Κάτω Ιταλίας

Ο andra mu pai

Telo na mbriakeftò na mi' ppensefso                       Θέλω να μεθύσω για να μη σκέφτομαι
na klafso ce na jelaso telo arte vrài;                         να κλάψω και να γελάσω θέλω τούτο το βράδυ
ma mali rràggia evò e' nna kantalis                           με πολλή οργή να τραγουδήσω 
sto fengo e' nna fonaso: o andra mu pai!                στο φεγγάρι να φωνάξω: ο άντρας μου πάει 
o andra mu pai! o andra mu pai!                               ο άντρας μου πάει, ο άντρας μου πάει

E antròpi ste' mas pane, ste' ttaràssune!                  Οι άντρες μας πάνε, φεύγουν
N'arti kalì 'us torùme ettù s'ena chrono!                  αν πάνε όλα καλά, θα ιδωθούμε σ' ένα χρόνο
è' tui e zoì-mma? è' tui e zoì, Kristè-mu?                  Αυτή είναι η ζωή μας, Χριστέ μου 
Mas pa' 'cì sti Germania klèonta ma pono,              πάνε στη Γερμανία με κλάμα και πόνο
klèonta ma pono, klèonta ma pono!                         με κλάμα και πόνο, με κλάμα και πόνο

-Tata, jatì e' nna pai? Pemma, jatì                             Μπαμπά γιατί πρέπει να πας; Πές μου γιατί;
-Jatì tui ene e zoì, mara pedìa:                                   Γιατί έτσι είναι η ζωή, καημένα παιδάκια
O ttechùddhi polemà ce tronni                                  Γιατί έτσι είναι η ζωή, καημένα παιδάκια 
na lipariasi 'us patrunu mu ti fatìa,                            για να παχύνει τα αφεντικά με τη δουλειά του
mu ti fatìa, mu ti fatìa!                                                 με τη δουλειά του, με τη δουλειά του

-Stekuo ti banda ce stekuo itto sono,                     Ακούω την μπάντα, ακούω τη μουσική 
steo ettù ma 'sà ce ste penseo sto treno,                είμαι εδώ μαζί σας μα σκέφτομαι και το τρένο 
penseo sto skotinò ci ti miniera                               σκέφτομαι το σκοτεινό ορυχείο  
pu polemònta ecì peseni o jeno,                              όπου δουλεύοντας εκεί πεθαίνει ο κόσμος 
peseni o jeno, peseni o jeno!                                    πεθαίνει ο κόσμος, πεθαίνει ο κόσμος

Στίχοι και μουσική Franco Corliano από το χωριό Calimera του Σαλέντο.
Μουσική εκτέλεση από το συγκρότημα Encardia 

Το πιο χαρακτηριστικό τραγούδι των Ελληνόφωνων της Κάτω Ιταλίας που μιλάει για τον πόνο της μετανάστευσης και της ξενιτιάς. Ακούμε το σπαραγμό της γυναίκας που αποχωρίζεται τον άνδρα της που πάει να δουλέψει στη ''μινιέρα'', στο ορυχείο. 

Το Galliciano μια ανάγλυφη ζωγραφιά στη Καλαβρία
Εννιά χωριά με Ελληνικές ρίζες έχουν απομείνει στη Καλαβρία και άλλα εννέα στην Απουλία: 
Στην περιοχή Καλαβρίας: (Γκαλλιτσανό, Αμεντολέα ή Αμυγδαλέα, Κοντοφούρι, Ροχούδι, Χωρίο Ροχούδι, Βουνί ή Ροκκαφόρτε ντελ Γκρέκο, Χωρίο Βουνίου, Βούα ή Βονά (Μπόβα) και Γυαλός του Βούα - Bova Marina ή Φούντακας), αλλά στην ευρύτερη ορεινή περιοχή του βουνού Ασπρομόντε υπάρχουν αρκετά ακόμη με ελληνικά ονόματα (Βασιλικό, Στύλος, Πενταδάκτυλο, Καταφόριο, Ιέραξ (Τζεράτσε), Πολύστενα κ.ά.)
Το Ροχούδι 
Στην περιοχή της Απουλίας - Σαλέντο: Καλημέρα, Μαρτάνο, Μαρτινιάνο, Κοριλιάνο ντ' Οτράντο, Καστρινιάνο ντέι Γκρέτσι, Τζολίνο, Σολέτο, Στερνατία και Μελπινιάνο.
Οι δυο αυτές περιοχές που καλύπτουν τη λεγόμενη ''μπότα'' της Νοτιανατολικής Κάτω Ιταλίας, διαφέρουν  πολύ από άποψη γεωφυσικής και οικονομικής κατάστασης και το μόνο κοινό χαρακτηριστικό μεταξύ τους είναι αυτή η μοναδική και ιδιόρρυθμη γλώσσα, η οποία επέζησε 27 ολόκληρους αιώνες μέσα από τα τοπωνύμια, τα τραγούδια, τις παραδόσεις και τα έθιμα των κατοίκων τους.
Καθώς ο επισκέπτης  πλησιάζει στη χερσόνησο του Σαλέντο , βλέπει μπροστά του να τον υποδέχεται μια ταμπέλα με μια τεράστια ''Kalimera Kalos irtate''.

Ο πενταδάκτυλος - Ο βράχος με τα 5 δάκτυλα
Τα χωριά μοιάζουν με αμιγώς Ελληνικά, σαν να μην πέρασε ο χρόνος από πάνω τους. Όλα είναι ασβεστωμένα, μικρές αυλές γεμάτες με λουλούδια και βασιλικούς, στενά καλντερίμια, χωράφια με ελιές και στο βάθος η θάλασσα. Καταγάλανη όπως ο ουρανός και λαμπερή όπως ο ήλιος. Η πρώτη σκέψη είναι ότι εξακολουθείς να βρίσκεσαι στην Ελλάδα, στα όμορφα γραφικά χωριά της ανέγγιχτα στους αιώνες.

SALENTUCANTU - Kali' nifta

Αδιευκρίνιστα παραμένουν τα ιστορικά στοιχεία που παραπέμπουν σε τούτη την εποίκιση της περιοχής του Σαλέντο, πιο γνωστή σαν Απουλία και Καλαβρία. Η πλέον διαδεδομένη είναι ότι μετά τη πτώση της Τροίας, οι πρώτοι Έλληνες με αρχηγό τον βασιλιά της Κρήτης Ιδομενέα ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή αποκομμένοι τελείως από τους ντόπιους κατοίκους. Υπάρχει όμως και η άλλη άποψη που μιλά για τις αποικίες που ίδρυσαν οι Αρχαίοι Έλληνες το 8ο αιώνα π.Χ. στα παράλια της Κεντρικής Ιταλίας και Σικελίας τη ''Μεγάλη Ελλάδα'', όπως μάθαμε στο μάθημα της ιστορίας. (Ακράγας, Κατάνη, Γέλα, Τάραντας, Σελινούς, Σύβαρις, Κρότωνας κ.ά.). Πολλές από τις πόλεις αυτές ακμάζουν μέχρι σήμερα και κάποιες διατηρούν ακόμα τα αρχαία ονόματά τους. 



Υπάρχει λοιπόν και αυτό το στοιχείο, ότι δηλαδή οι κάτοικοι αυτών των πόλεων εποίκησαν τα Ελληνόφωνα χωριά της Κάτω Ιταλίας, όμως κανένας δεν μπορεί να ισχυριστεί ούτε να αποδείξει κάτι τέτοιο με βεβαιότητα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι πολλά χρόνια αργότερα, τους ίδιους οικισμούς εποίκισαν ξανά οι Βυζαντινοί με πιο έντονη τη παρουσία τους τούτη τη φορά, αριθμητικά εννοώ, αλλά αργότερα, μετά την επέλαση των Νορμανδών, τους εγκατέλειψαν. Τότε υπήρχαν πολλά χωριά , περισσότερα από είκοσι, έγιναν δεκατρία τον 18ο αιώνα  και στη συνέχεια ο αριθμός τους οριστικοποιήθηκε στα εννιά που αναφέρονται παραπάνω. 

GHETONIA - Aspro to karti' (from Riza)

Η γλώσσα -  Γκρεκάνοι
Τα Γκρεκάνικα ή Γκρίκο όπως είναι ακόμα πιο γνωστά, είναι η τοπική διάλεκτος της περιοχής ανάμεσα σε Απουλία και Καλαβρία, όπου εκεί βρίσκονται και τα Ελληνόφωνα χωριά. Η προέλευση τους είναι η Δωρική αρχαία διάλεκτος διανθισμένη με λέξεις και φράσεις της μεσαιωνικής - Βυζαντινής.
Κατά τη διάρκεια της χούντας του Μουσολίνι οι Ελληνόφωνοι της Κάτω Ιταλίας ''Γκρεκάνοι'' εξαναγκάστηκαν να μιλούν μόνο την Ιταλική γλώσσα, διαφορετικά η ποινή ήταν αποκεφαλισμός! Έτσι οι κάτοικοι σταμάτησαν να μιλούν τη Δωρική αυτή διάλεκτο, τα γκρίκο, όμως για να μην τα ξεχάσουν ποτέ, μετέτρεψαν τις λέξεις σε τραγούδια. Τα τραγουδούσαν λοιπόν. 
Η κατάσταση των κατοίκων δεν βελτιώθηκε καθόλου με το τέλος του πολέμου και έτσι πολλοί κάτοικοι πήραν το δρόμο της μετανάστευσης, αφού δεν είχαν άλλα περιθώρια για τον καθημερινό αγώνα επιβίωσης που έκαναν. Γερμανία - Βέλγιο - Ελβετία και Βόρεια Ιταλία ήταν τα μέρη όπου πήγαν. Έτσι πάρα πολλά χωριά ερήμωσαν αφού οι περισσότεροι δεν γύρισαν ποτέ πίσω. Οι γυναίκες μετουσίωσαν τον πόνο τους σε τραγούδι κι έτσι τα περισσότερα τραγούδια τους ήταν γεμάτα παράπονο και θρήνο. 
Το Palizzi, το χωριό που θυμίζει αετοφωλιά ψηλά στο όρος Ασπρομόντε
Κάτω Ιταλία σήμερα

Στην Καλαβρία όλα τα χωριά είναι κυριολεκτικά ΄΄αετοφωλιές'' κτισμένα στις απόκρυμνες πλαγιές του βουνού ''Ασπρομόντε''. Η κατάσταση εδώ δεν είναι καλή. Το βιοτικό επίπεδο εξακολουθεί να είναι χαμηλό, οι συνθήκες και συνήθειες της ζωής έχουν αλλάξει ελάχιστα τα τελευταία χρόνια και η απομόνωση αυτών των οικισμών λειτουργεί ανασταλτικά σε σχέση με τον εκσυγχρονισμό, την παιδεία και τη μόρφωση. Αυτή η περιοχή θεωρείται το φτωχότερο της Ευρώπης και οι κάτοικοι της έχουν το μικρότερο κατά κεφαλήν εισόδημα σε σχέση με όλους τους άλλους Ευρωπαίους πολίτες. Οι συνέπειες εξακολουθούν να είναι τραγικές με την μετανάστευση να εξακολουθεί να έχει τα πρωτεία καθώς και την εγκατάλειψη των χωριών από τους νέους που ψάχνουν ευκαιρίες ζωής. Βασικό πλεονέκτημα των τελευταίων χρόνων είναι η ανάπτυξη του τουρισμού. 

Στην Απουλία οι συνθήκες είναι πολύ καλύτερες. Τα ελληνόφωνα χωριά βρίσκονται σε μια εύφορη πεδιάδα γεμάτη από αμπέλια, οπωροφόρα, ελιές και φυτείες καπνού, με μικρές βιομηχανίες επεξεργασίας ξύλου, κάρβουνου και οικοδομικών υλικών, μικρά εργοστάσια χειροτεχνίας και κεραμοποιίας, καθώς και ένα καλό συγκοινωνιακό δίκτυο. Ετσι έχουν δημιουργήσει ευνοϊκές συνθήκες διαβίωσης και ένα βιοτικό επίπεδο αρκετά υψηλό.


Το κοινό τους γνώρισμα είπαμε ότι είναι η γλώσσα, όπως είναι κοινός και ο αγώνας που κάνουν για να τη διατηρήσουν. Οι Γκρεκάνοι τόσο της Καλαβρίας όσο και της Απουλίας είναι αποφασισμένοι να μην αφήσουν τη μοναδική κληρονομιά τους να εξαφανιστεί. για το σκοπό αυτό εκδίδονται σε ντοπιολαλιά διάφορες εφημερίδες, ποιητικές συλλογές, μοιρολόγια, αφηγήσεις με μύθους και θρύλους, επίσης εκτυπώθηκε ήδη η πρώτη Γκρεκάνικη γραμματική με όλους τους ιδιωματισμούς. Ταυτόχρονα έχουν έρθει σε επαφή με πολλούς πολιτιστικούς συλλόγους στην Ελλάδα, γίνονται αδελφοποιήσεις με διάφορους δήμους και ανταλλαγές πολιτιστικών δρώμενων.

Τα Ελληνόφωνα χωριά της Κάτω Ιταλίας δεν είναι ένα τουριστικό αξιοθέατο. Είναι μια παράδοση αιώνων και οι πρώτοι που πρέπει να το συνειδητοποιήσουν είναι οι ίδιοι οι κάτοικοι τους. Τόσο το Ελληνικό όσο και το Ιταλικό Κράτος οφείλουν να συνδράμουν στις έντονες προσπάθειες που γίνονται για να διατηρηθεί όχι η γραφικότητα αλλά η παράδοση, τα ήθη και έθιμα μιας ιστορίας αιώνων.

Κείμενο επιμέλεια: Άννα Γαλανού http://annagalanou.blogspot.gr/
Πηγές: 
- Γιάννης Νιάνιος: Γρεκάνοι: Οι ελληνόφωνοι της Κάτω Ιταλίας - Η κιβωτός της Μεγάλης Ελλάδας
- Κατωιταλική διάλεκτος -  Βικιπαίδεια

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου