Πέμπτη, 6 Φεβρουαρίου 2014

Μάνος Κατράκης

Ένας από τους μεγαλύτερους ηθοποιούς του Ελληνικού θεάτρου και της μεγάλης οθόνης ήταν ο Μάνος Κατράκης. Ευθυτενής και επιβλητικός κυριάρχησε μέχρι το θάνατό του στο σανίδι αλλά και στις καρδιές όλων μας.
 
Γεννήθηκε το 1909 στο Καστέλι Κισσάμου, στα Χανιά και ήταν ο τελευταίος γιός της οικογένειας Χαράλαμπου και Ειρήνης Κατράκη. Σε ηλικία δέκα χρονών ήρθε μαζί με την οικογένειά του στην Αθήνα και οκτώ χρόνια αργότερα δηλ. το 1927 εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο θέατρο, με το έργο  ‘’Για την αγάπη της’’ μαζί με ένα θίασο νέων ηθοποιών με το όνομα: ‘’Οι Νέοι’’. 
Το ντεμπούτο του αυτό δεν πέρασε απαρατήρητο από το σκηνοθέτη Κώστα Λελούδα κι ένα χρόνο αργότερα συμμετείχε στη βωβή ταινία ‘’Το λάβαρο του ‘21’’, ενώ παράλληλα εντάχθηκε στο θίασο ‘’της Ελευθέρας Σκηνής’’ της Μαρίκας Κοτοπούλη, του Σπύρου Μελά και του Μήτσου Μυράτ και έπαιξε στο θέατρο έργα όπως: Η λύρα του γερο-ΝικόλαΟι άθλιοι και Στέλλα Βιολάντη
Το 1930 συνεργάστηκε με το Λαϊκό Θέατρο του Βασίλη Ρώτα και το 1931 κατάφερε να τον προσλάβουν επιτέλους στο Εθνικό Θέατρο. Η ερμηνεία του ήταν ιδιαίτερη και εντυπωσιακή σ’ όλους τους ρόλους που υποδύθηκε, ιδιαίτερα ‘’τον Κρητικό’’ στο έργο Βαβυλωνία. Το 1932 ήταν ο πρωταγωνιστής  στην ‘’ομιλούσα’’ ταινία: Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας. 

Οι Μοιραίοι - Κώστας Βάρναλης - Μάνος Κατράκης (Απόσπασμα)

Τα επόμενα χρόνια ως το πόλεμο του 1940, έπαιξε μαζί με τη Μαρίκα Κοτοπούλη, στο Εθνικό θέατρο, συνεργάστηκε με το θίασο του Βασίλη Αργυρόπουλου και το 1943, εν μέσω Κατοχής ανέλαβε Πρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών. 
Ήταν από τους ιδρυτές του Κρατικού Θεάτρου Θεσσαλονίκης και σε αυτό έπαιζε μέχρι  και το 1946, οπότε επέστρεψε ξανά στο Εθνικό. 
Έλαβε μέρος στο πόλεμο του 1940, στη πρώτη γραμμή του μετώπου, και στη συνέχεια οργανώθηκε στο ΕΑΜ και εντάχθηκε στο ΚΚΕ. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, ήταν ενεργό μέλος της Εθνικής Αντίστασης.
Αρνήθηκε να υπογράψει ‘’δήλωση μετανοίας’’, με αποτέλεσμα να εκδιωχθεί από το Εθνικό Θέατρο, να βασανιστεί και στη συνέχεια να εξοριστεί στην Ικαρία, στη Μακρόνησο και στον Αϊ – Στράτη για επτά χρόνια. Κατά τη διάρκεια της εξορίας του γνωρίστηκαν κι έγιναν φίλοι με το μεγάλο μας ποιητή Γιάννη Ρίτσο.
Ο Μάνος Κατράκης αντιμετώπισε τις δραματικές αυτές μέρες με δύναμη ψυχής και καρτερικότητα κι είχε το σθένος να εμψυχώνει τους συγκρατούμενους και συντρόφους του. Άλλωστε η πορεία τους τότε ήταν κοινή.

Οδυσσέας Ελύτης - Η μεγάλη Έξοδος

Στις αρχές του 1950 επέστρεψε στην Αθήνα, όπου το κλίμα του εμφυλίου ήταν ακόμα βαρύ. Δεν μπορούσε να βρει δουλειά στο θέατρο κι έτσι ασχολήθηκε για δυο χρόνια με το ραδιόφωνο και διοργάνωνε ‘’ποιητικές απογευματινές’’ στο θέατρο Μουσούρη. 
Το 1952 ξανανεβαίνει στη σκηνή με το θίασο της Κατερίνας Ανδρεάδη και ακολούθησαν στη συνέχεια και άλλοι θίασοι, όπως και πολλοί ρόλοι. Το 1955 συνεργάστηκε  με το θίασο της Κυβέλη και αμέσως μετά συγκρότησε δικό του θίασο μαζί με την Ασπασία Παπαθανασίου. (Ευγενία ΓκραντέΒαθιές είναι οι ρίζες, Το κορίτσι με το κορδελάκι κ.ά).
Το 1955 ίδρυσε το Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο και εγκαταστάθηκε στον υπαίθριο χώρο του Πεδίου του Άρεως, τον οποίο εγκαινίασε με τον Αγαπητικό της Βοσκοπούλας.

Σ' αυτό το θέατρο, με μεγάλη συμμετοχή κοινού και καλλιτεχνική επιτυχία, συνέχισε ως το 1967, υποστηρίζοντας συστηματικά το ελληνικό έργο (Ο μονοσάνδαλοςΤο κορίτσι με το κορδελάκιΗ Αντιγόνη της ΚατοχήςΟ Πατούχας και διασκευές από έργα Νίκου Καζαντζάκη όπως Ο Χριστός ξανασταυρώνεται και Ο Καπετάν Μιχάλης). 

Ανέβασε όμως και κλασικό ρεπερτόριο (Ιούλιος ΚαίσαρΦουέντε Οβεχούνα). Τους χειμώνες, το Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο  φιλοξενήθηκε σε διάφορα θέατρα ή περιόδευε στην επαρχία, στην Κύπρο και στην Κωνσταντινούπολη.
Το 1961 ο Μάνος Κατράκης πήρε δύο βραβεία ερμηνείας. Το πρώτο στο Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για τον ρόλο του στη ταινία Συνοικία το όνειρο σε σκηνοθεσία του Αλέκου Αλεξανδράκη και το δεύτερο στο Κινηματογραφικού Φεστιβάλ του Σαν Φραντσίσκο για τον ρόλο του Κρέοντα στην ταινία Αντιγόνη σε σκηνοθεσία του Γιώργου Τζαβέλα. Τιμήθηκε επίσης με το Χρυσό Σταυρό Γεωργίου του Α' και με αργυρό μετάλλιο τιμής της πόλεως των Αθηνών.
Το 1968 του έγινε έξωση από το Πεδίο του Άρεως, όμως αυτός συνέχισε την πρωταγωνιστική του πορεία, πότε με το θίασό του και πότε με άλλους πρωταγωνιστές.
Μάνος Κατράκης για το έπος 1940

Η πορεία προς το μέτωπο - Άξιον εστί, Οδυσσέας Ελύτης

Το 1972 επέστρεψε στο Εθνικό Θέατρο και πρωταγωνίστησε στον Οθέλλο και τον Δον Κιχώτη, και στην Επίδαυρο στον Οιδίποδα Τύραννο (1973) και στον Προμηθέα Δεσμώτη (1974). 
Συνεργάστηκε με την Αλίκη Βουγιουκλάκη, το ΚΘΒΕ, για να επανιδρύσει το 1977 το ΕΛΘ, ανεβάζοντας έργα Αρμπούζοφ (Φθινοπωρινή ιστορία με την Έλλη Λαμπέτη), Γκόρκι (Οι Τελευταίοι), Μπρεχτ (Συντροφιά με τον Μπρεχτ, με τη Μελίνα Μερκούρη), Λέοναρντ (Ντα), Μασάρι (Ταμπού) και τη Λειτουργία κάτω από την Ακρόπολη του Νικηφόρο​υ Βρεττάκου. 
Η τελευταία του εμφάνιση έγινε το 1984 στο Ηρώδειο, με το μουσικό έργο του Θόδωρου Αντωνίου Προμήθεια.
Συνεργάστηκε με πολύ σημαντικούς καλλιτέχνες (Δ. Ροντήρη, Π. Κατσέλη, Τ. Μουζενίδη, Μ. Βολανάκη, Σπ. Ευαγγελάτο, Μ. Θεοδωράκη, Σπ. Βασιλείου, Α. Κατσέλη, Τ. Καρούσο, Ελ. Χατζηαργύρη, Αντ. Βαλάκου) και συμμετείχε σε εκατοντάδες εκδηλώσεις, όπου με την ανεπανάληπτη φωνή του δικαίωνε το νεοελληνικό ποιητικό λόγο. Οι αναγνώσεις του σε κείμενα νεοελληνικής λογοτεχνίας παρέμειναν κλασικές.
Ο Μάνος Κατράκης έπαιξε και σε πολλές ταινίες στον κινηματογράφο. Αξιόλογες είναι οι ερμηνείες του στο Μαρίνο Κοντάρα του Γιώργου Τζαβέλα (1948), στη Συνοικία το όνειρο του Αλέκου Αλεξανδράκη (1961) στην Αντιγόνη του  Γιώργου Τζαβέλα (1961) στην Ηλέκτρα του Μιχάλη Κακογιάννη (1962), στο Ένας Ντελικανής του Μανόλη Σκουλούδη (1963). 

το ταξίδι στα κύθηρα

Λίγο μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων της τελευταίας ταινίας Ταξίδι στα Κύθηρα, με σκηνοθέτη το Θόδωρο Αγγελόπουλο, άφησε την τελευταία του πνοή, στις 2 Σεπτεμβρίου του 1984, χτυπημένος από καρκίνο των πνευμόνων.
Επιμέλεια Κειμένου: Άννα Γαλανού http://annagalanou.blogspot.gr/

2 σχόλια:

  1. Ενας λεβέντης Κρητικός!! Μεγάλος Θεατράνθρωπος !!
    Ευχαριστούμε για την αναφορά....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Τον είχα καιρό στο μυαλό μου. Ήθελα να έχω χρόνο να ασχοληθώ λίγο περισσότερο απο τις άλλες αναρτήσεις. Ανάταση ψυχής, ήταν ο άνθρωπος αυτός. Σε ευχαριστώ για το σχολιασμό Μαρία μου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή