Παρασκευή, 2 Νοεμβρίου 2012

Δημοτικό τραγούδι


Ο κορμός των δημοτικών τραγουδιών είναι η προφορική παράδοση γεγονότων  που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, από στόμα σε στόμα, είτε σαν παραμύθι, είτε σαν θρύλος, είτε σαν τραγούδι.
Τα δημοτικά τραγούδια είναι επί το πλείστον διηγηματικά. Περιγράφουν ιστορικά  γεγονότα ή εξιστορούν καταστάσεις από καθημερινές εκδηλώσεις. Έχουν ζωντανές περιγραφές με το ίδιο κεντρικό θέμα, το οποίο όμως διαφοροποιείται ανάλογα με την περιοχή. Αξιοπρόσεκτο σημείο είναι ότι έχουν λιτό λόγο και χρησιμοποιούν ρήματα και ουσιαστικά ενώ αποφεύγουν τη συχνή χρήση επιθέτων.
Δεν υπάρχει φαινόμενο διασκελισμού στα τραγούδια αυτά, αφού κάθε στίχος η το πολύ δίστιχο έχει αυτοτελές νόημα. Το κοινό σημείο τους είναι οι προσωποποιήσεις, υπερβολικές καμιά φορά, όλων των έμψυχων ή άψυχων που αναφέρονται. Δηλαδή τα ποτάμια, τα πουλιά, τα βουνά, τα δένδρα, όχι μόνο μιλούν... αλλά παίρνουν και πρωτοβουλίες, συμμετέχουν ενεργά δίνοντας λύσεις ή συμβουλές…
Σημαντικό λόγο σ' αυτή τη διαφοροποίηση είναι η γλώσσα, οι υπάρχουσες τοπικές δοξασίες και η γεωγραφική τοποθεσία. Στις ορεινές κυρίως περιοχές τα δημοτικά τραγούδια (δημώδη άσματα), είναι χορωδιακά, ψαλμώδη, πολυφωνικά. Οι φωνές καλύπτουν επαρκώς όλη τη γνωστή μουσική κλίμακα και τόσο η σύνθεση όσο και η αρμονία τους είναι εκπληκτικές.
Αυτές οι παραλλαγές αποτελούν ξεχωριστή ιδιαιτερότητα στο δημοτικό τραγούδι που ενώ διαφοροποιείται η μορφή του, η ουσία του παραμένει ίδια.
Τα δημοτικά τραγούδια είναι αυτοσχεδιασμοί που πέρασαν προφορικά και διαπότισαν αμέτρητες γενιές. Ο βασικός τους πυρήνας δεν είναι τόσο η αφήγηση όσο το συναίσθημα.
Τραγούδια της ξενιτειάς, του γάμου, μοιρολόγια, νανουρίσματα, θρύλοι, επικές αναφορές με τραγούδια αντρειοσύνης, ακριτικά, τραγούδια του κάτω κόσμου… Επίσης κάλαντα, και αποκριάτικα.

Τα δημοτικά τραγούδια χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες:

Α: Παραλογές
Είναι διηγηματικά τραγούδια, όπου ο λυρισμός και το δράμα αναμιγνύονται με το επικό στοιχείο. Στηρίζονται κυρίως σε λαϊκές παραδόσεις ή σε τελείως εξωπραγματικά γεγονότα όπου όμως με το πέρασμα του χρόνου μοιάζουν να έγιναν στ’ αλήθεια.
Δράκοι, βασιλιάδες, δαίμονες, έρωτες, φόνοι, βεντέτες, προδοσίες, λεηλασίες, σφαγές και καταστροφές
Χαρακτηριστικά τραγούδια των παραλογών είναι, (Της Άρτας το γιοφύρι, Το τραγούδι του νεκρού αδελφού, Σαράντα παλληκάρια, Λάμια μεταμφιεσμένη και χήρας γιός, Ο Κώστας άρρωστος και το πουλί…)  

Β:  Στα ιστορικά τραγούδια (Ακριτικά, επικά, ιστορικά, κλέφτικα)
Ηρωικά επί το πλείστον γεμάτα με κατορθώματα και ανδρεία, νίκες και πόλεμους, καταστροφές και συμφορές, σεισμούς, αιχμαλωσίες… Εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις τα περισσότερα είναι θλιμμένα τραγούδια (Ο θάνατος του Διγενή, της Αγιάς Σοφιάς, ο Μικροκωνσταντίνος, Του Κάστρου της Ωριάς, Το στοιχειό κι ο αντρειωμένος …)

Γ:  Στη καθημερινότητα της ζωής
Τραγούδια της καθημερινότητας που αντιγράφουν διαχρονικά εποχές ήθη και έθιμα, γάμους και πανηγύρια, νανουρίσματα, μοιρολόια, τραγούδια για την ξενιτειά, για τον έρωτα, για τους ερωτευμένους, σκωπτικά τραγούδια και κάλαντα (Μήλο μου κόκκινο, Ερόδισ’ η ανατολή, Τριομερήτικος γαμπρός, Ο Γιάννης κι η Μάρω, η Ευγενούλα μοσχονιά, Τραγούδι του γυρισμού, Ποιος είναι π’ αναστέναξε…)

Κοινά σημεία των δημοτικών τραγουδιών.
1. Ο Ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος και σε κάποια, ελάχιστα, ο ιαμβικός δωδεκασύλλαβος. Η ομοιοκαταληξία είναι συμπτωματική και τη συναντάμε  σε ελάχιστες περιπτώσεις, κυρίως στα λιανοτράγουδα.
2. Ανώνυμος δημιουργός. Σε όλα τα τραγούδια είναι άγνωστος τόσο ο συνθέτης όσο και ο   στιχουργός.  
3. Το δημοτικό τραγούδι δεν απαγγέλλεται, τραγουδιέται. 
4. Δεν υπάρχει ακριβής τόπος προέλευσης, ούτε ακριβής χρόνος σύνθεσης 
(Εξαίρεση  αποτελούν τα ιστορικά τραγούδια που ακολουθούν πάντα ιστορικά γεγονότα) 
5. Ζωντανές περιγραφές, άψυχα που μιλούν και συμβουλεύουν, μαγεία  και συμβολισμοί

Τα δημοτικά τραγούδια εδώ και αιώνες συντροφεύουν, ενθαρρύνουν  και παρηγορούν τις ψυχές. Τις περισσότερες φορές η νοσταλγία τους είναι έντονη και αφήνει πάντα στο στόμα τη γλυκόπικρη γεύση ενός παρελθόντος που κουβαλάμε συνέχεια. Είναι διαχρονικά, ίσως τα μόνα, που άντεξαν και αντέχουν στο χρόνο. Πάνε ακόμα χείλη με χείλη, ακόμα τα παραμύθια τους συντροφεύουν όνειρα και το κάλεσμα τους είναι ολόκληρη η ιστορία μας. 
Επιμέλεια κειμένου: Άννα Γαλανού
http://annagalanou.blogspot.gr/

2 σχόλια:

  1. Όπως πάντα υπέροχη ανάρτηση...φτιαγμένη με αγάπη και μεράκι... Να 'σαι καλά Άννα Γαλανού!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Ευχαριστώ πολύ για το σχόλιο Αναστασία. Με πολύ μεράκι όντως!

    ΑπάντησηΔιαγραφή